اسب کُرد، سوارکاری و ضرورت عبور از نگاه تفریحی به توسعه پایدار»
اسب کُرد، به‌عنوان یکی از نژادهای ارزشمند و اصیل ایرانی، در استان‌های غربی کشور جایگاهی تاریخی دارد. این نژاد که به دلیل استقامت، سازگاری با اقلیم، توان حرکتی، زیبایی و ویژگی‌های بدنی مورد توجه پرورش‌دهندگان است، تنها یک سرمایه اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از میراث زنده و هویت فرهنگی مردمان این منطقه محسوب می‌شود. با این حال، فعالان حوزه سوارکاری معتقدند استمرار این ظرفیت، بدون حمایت ساختاری و عملی دستگاه‌های اجرایی، با چالش‌های جدی مواجه خواهد شد.
در چنین شرایطی، موضوع توسعه باشگاه‌های سوارکاری در ملایر صرفاً درخواست برای ایجاد چند فضای ورزشی تازه نیست؛ بلکه مطالبه‌ای برای بازتعریف جایگاه این رشته در برنامه‌ریزی توسعه شهرستان است. گفت‌وگوی پیش‌رو با مصطفی میرزایی، نائب‌رئیس هیئت سوارکاری شهرستان ملایر، نگاهی تفصیلی به فرصت‌ها، موانع و آینده این حوزه دارد.
جایگاه ملایر را در حوزه پرورش اسب کُرد و توسعه ورزش سوارکاری چگونه ارزیابی می‌کنید؟
ملایر از ظرفیت‌های قابل توجهی در زمینه سوارکاری و پرورش اسب برخوردار است. این ظرفیت هم به دلیل علاقه‌مندی مردم و فعالان محلی وجود دارد و هم به واسطه قرار گرفتن شهرستان در منطقه‌ای که پرورش اسب کُرد در آن پیشینه و ریشه دارد. استان همدان در کنار استان‌های کرمانشاه، کردستان و ایلام، از مناطق مهم مرتبط با این نژاد محسوب می‌شود و ملایر نیز می‌تواند نقش پررنگ‌تری در این عرصه ایفا کند.
باید توجه داشت که اسب کُرد صرفاً یک موضوع ورزشی یا تجاری نیست. این نژاد از منظر ژنتیکی، فرهنگی و تاریخی اهمیت دارد. وقتی از حفظ اسب کُرد صحبت می‌کنیم، در واقع از حفاظت از بخشی از سرمایه ملی سخن می‌گوییم؛ سرمایه‌ای که طی سالیان طولانی با شرایط اقلیمی، سبک زندگی مردم منطقه و نیازهای زیستی این جغرافیا سازگار شده است.
اگر امروز برای حفظ، معرفی و توسعه این نژاد برنامه‌ریزی نشود، ممکن است در آینده با کاهش جمعیت اصیل، آمیخته‌گری‌های غیرکارشناسی و از دست رفتن بخشی از ویژگی‌های ژنتیکی آن مواجه شویم. بنابراین، حمایت از پرورش‌دهندگان و باشگاه‌های سوارکاری را باید در چارچوب حفاظت از یک میراث زنده دید، نه صرفاً حمایت از یک فعالیت محدود ورزشی.
چرا تأکید دارید که دستگاه‌های اجرایی باید نگاه جدی‌تری به ایجاد و توسعه باشگاه‌های سوارکاری داشته باشند؟
متأسفانه گاهی سوارکاری فقط به‌عنوان یک تفریح خاص یا رشته‌ای محدود برای گروهی از افراد دیده می‌شود، در حالی که این نگاه با واقعیت‌های حوزه سوارکاری فاصله دارد. باشگاه سوارکاری، اگر به‌درستی طراحی، ساماندهی و حمایت شود، می‌تواند کارکردهای متعددی داشته باشد.
نخستین کارکرد، جنبه ورزشی و آموزشی آن است. سوارکاری یک رشته تخصصی، مهارتی و منضبط است که می‌تواند برای کودکان، نوجوانان، جوانان و حتی خانواده‌ها جذابیت داشته باشد. این ورزش افزون بر تقویت توان جسمی، در افزایش تمرکز، مسئولیت‌پذیری، صبر، اعتمادبه‌نفس و کنترل هیجان نیز نقش دارد.
کارکرد دوم، بُعد اقتصادی است. فعالیت یک باشگاه سوارکاری تنها به حضور یک مربی و چند اسب محدود نمی‌شود. در کنار این باشگاه‌ها، مشاغل متعددی شکل می‌گیرد؛ از پرورش‌دهنده و مربی گرفته تا دامپزشک، نعل‌بند، تأمین‌کننده خوراک، فروشنده تجهیزات، نیروهای خدماتی، حمل‌ونقل و فعالان حوزه‌های وابسته. به همین دلیل، توسعه این مراکز می‌تواند به ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم در شهرستان منجر شود.
موضوع سوم، نقش این باشگاه‌ها در حفظ و توسعه نژادهای اصیل است. وقتی محیط‌های استاندارد و دارای نظارت ایجاد شود، امکان نگهداری اصولی، آموزش حرفه‌ای، ثبت مشخصات اسب‌ها، توجه به شجره‌نامه و حفظ اصالت ژنتیکی نیز افزایش می‌یابد. بنابراین باشگاه‌ها می‌توانند به جایگاه‌هایی برای پیوند میان ورزش، اقتصاد و صیانت از ذخایر ژنتیکی تبدیل شوند.
شما به نقش سوارکاری در کاهش آسیب‌های اجتماعی اشاره کرده‌اید. این ورزش چگونه می‌تواند در این حوزه اثرگذار باشد؟**
جوانان نیاز به نشاط، تحرک، هیجان و فرصت برای بروز توانمندی‌های خود دارند. اگر این نیازها در قالب‌های درست، ایمن و سازمان‌یافته پاسخ داده نشود، ممکن است بخشی از آنان به سمت رفتارهای پرخطر گرایش پیدا کنند. در سال‌های اخیر، نمونه‌هایی از گرایش جوانان به موتورسواری‌های غیرایمن یا فعالیت‌های پرمخاطره در فضاهای نامناسب دیده شده است؛ رفتارهایی که گاه سلامت خود فرد و دیگران را نیز تهدید می‌کند.
سوارکاری می‌تواند یک جایگزین سالم، قانونمند و تربیت‌کننده برای این نوع هیجان‌جویی باشد. فردی که وارد این رشته می‌شود، با مجموعه‌ای از قواعد، مسئولیت‌ها و مهارت‌ها روبه‌رو است. او باید نظم تمرین را رعایت کند، اصول ایمنی را بیاموزد، با رفتار حیوان آشنا شود و در برابر موجودی زنده مسئولیت داشته باشد. این ویژگی‌ها باعث می‌شود سوارکاری از یک ورزش صرف فراتر رود و به بستری برای پرورش فردی و اجتماعی تبدیل شود.
در ملایر نیز شاهد بوده‌ایم که برخی جوانان با ورود به فضای سوارکاری، مسیر متفاوتی را انتخاب کرده‌اند. چنین تجربه‌هایی نشان می‌دهد هرچه امکانات این رشته بیشتر و دسترسی به آن آسان‌تر باشد، امکان جذب جوانان به ورزش سالم نیز افزایش پیدا می‌کند.
یکی از مطالبات اصلی شما، تسهیل روند صدور مجوز برای باشگاه‌هاست. مشکل دقیقاً چیست؟
طبیعی است که هر فعالیتی، به‌ویژه فعالیتی که با ورزش، سلامت، حیوانات و حضور مردم مرتبط است، باید تحت نظارت و در چارچوب ضوابط قانونی انجام شود. هیچ فعال مسئولی با اصل نظارت مخالف نیست. مسئله اینجاست که گاهی روندهای اداری، تعدد مراجعات، نبود مسیر روشن و سخت‌گیری‌های غیرضروری، به جای آنکه به ساماندهی کمک کند، باعث دلسردی سرمایه‌گذاران و فعالان می‌شود.
در حال حاضر در ملایر مجموعه‌ای برای پرورش اسب کُرد در زمینی حدود دو هزار متر مربع فعالیت دارد و یک تا دو باشگاه نیز با استفاده از ظرفیت مربیان توانمند خانم و آقا در حوزه آموزش سوارکاری فعال هستند. با این حال، برخی از این مجموعه‌ها هنوز در دریافت مجوزهای لازم با مشکل روبه‌رو هستند یا در مسیر توسعه فعالیت خود موانعی دارند.
وقتی فردی با سرمایه شخصی و علاقه واقعی قصد دارد در یک حوزه مولد وارد شود، باید مسیر قانونی برای او روشن، شفاف و قابل پیگیری باشد. دستگاه‌های اجرایی می‌توانند در عین حفظ ضوابط، نقش تسهیل‌گر ایفا کنند؛ یعنی به جای افزودن بر پیچیدگی‌ها، مسیر قانونی را برای فعالیت استاندارد و ایمن هموار سازند.
نباید فراموش کرد که سخت شدن مسیر فعالیت رسمی، ممکن است به گسترش فعالیت‌های غیررسمی منجر شود؛ در حالی که تسهیل صدور مجوز و حمایت از مجموعه‌های واجد صلاحیت، خود عاملی برای افزایش نظارت، ایمنی و نظم در این حوزه است.
وضعیت اقتصادی فعالان حوزه پرورش اسب و باشگاه‌داری را چگونه می‌بینید؟
یکی از جدی‌ترین مشکلات امروز، هزینه بالای نگهداری اسب است. افزایش قیمت علوفه، خوراک دام، خدمات دامپزشکی، دارو، تجهیزات، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌های جانبی، فشار قابل توجهی بر پرورش‌دهندگان و باشگاه‌داران وارد کرده است.
نگهداری از اسب امری تخصصی و مستمر است و نمی‌توان در آن سهل‌انگاری کرد. اسب نیازمند تغذیه مناسب، مراقبت روزانه، فضای استاندارد، رسیدگی بهداشتی و خدمات تخصصی است. هنگامی که هزینه‌ها افزایش یابد اما درآمد باشگاه‌ها و پرورش‌دهندگان متناسب با آن رشد نکند، ادامه فعالیت برای بسیاری از افراد دشوار می‌شود.
در مواردی حتی مشاهده می‌شود افرادی اسب خود را بدون دریافت هزینه در اختیار دیگران قرار می‌دهند تا فقط امکان نگهداری آن فراهم شود. این وضعیت نشان‌دهنده فشار اقتصادی موجود است. در بسیاری از شهرهای کشور نیز باشگاه‌های سوارکاری به دلیل همین هزینه‌ها فعالیت خود را کاهش داده‌اند یا با رکود مواجه شده‌اند.
اگر قرار است این حوزه پابرجا بماند، باید برای آن راهکارهای اقتصادی در نظر گرفت. حمایت در تأمین زیرساخت، همکاری برای تأمین زمین مناسب، تسهیل امور اداری، برگزاری رویدادهای تخصصی، کمک به شکل‌گیری بازار شفاف خرید و فروش و ایجاد فرصت برای سرمایه‌گذاری، از جمله راه‌هایی است که می‌تواند بخشی از فشار را کاهش دهد.
چه عواملی در تشخیص کیفیت و قیمت‌گذاری اسب کُرد نقش دارد؟**
ارزش‌گذاری اسب یک موضوع کاملاً تخصصی است و تنها بر مبنای ظاهر انجام نمی‌شود. تناسب اندام، ساختار اسکلتی، فرم دست و پا، طول اندام، عرض کپل، نحوه اتصال گردن و دم، فرم سر، چشم‌ها، گوش‌ها، نوع حرکت، سلامت عمومی و توان بدنی از جمله شاخص‌های مهم هستند.
اما در کنار همه این ویژگی‌ها، اصالت ژنتیکی و درصد خلوص خونی اهمیت ویژه‌ای دارد. خریداران حرفه‌ای معمولاً به دنبال اسب‌هایی هستند که شجره مشخص داشته باشند و ویژگی‌های نژادی آنان قابل تأیید باشد. در ملایر نیز بخش قابل توجهی از خریداران، اسب‌هایی با اصالت ژنتیکی و درصد خلوص بالای ۸۰ درصد را ترجیح می‌دهند.
این مسئله بیانگر آن است که بازار اسب کُرد به سمت تخصصی‌تر شدن حرکت کرده است. خریدار امروز فقط به دنبال یک اسب زیبا نیست، بلکه کیفیت نژادی، سلامت، توان حرکتی، قابلیت پرورش و اصالت آن را نیز بررسی می‌کند. همین موضوع ضرورت توجه جدی به ثبت مشخصات، شجره‌نامه، نظارت بر آمیخته‌گری و آموزش پرورش‌دهندگان را دوچندان می‌کند.
وضعیت تیره‌های مختلف اسب کُرد در ملایر چگونه است؟
تیره‌های اصلی اسب کُرد شامل جاف، افشاری و سنجابی هستند. در شهرستان ملایر، بیشترین جمعیت اسب کُرد به تیره سنجابی تعلق دارد. این موضوع می‌تواند به عنوان یک ظرفیت هویتی و تخصصی برای شهرستان مورد توجه قرار گیرد.
اگرچه ایلام، کردستان و کرمانشاه به‌عنوان خاستگاه‌های اصلی اسب کُرد شناخته می‌شوند، اما تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که دیگر استان‌ها نیز در صورت برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری می‌توانند در پرورش این نژاد موفق باشند. استان اصفهان نمونه‌ای از این موضوع است که در زمینه پرورش هر سه تیره اسب کُرد، پیشرفت قابل توجهی داشته است.
این تجربه به ما می‌گوید ملایر نیز می‌تواند با تکیه بر داشته‌های خود، جایگاه پررنگ‌تری در این حوزه پیدا کند. البته این امر مستلزم آن است که پرورش‌دهندگان تنها رها نشوند و ساختارهای اجرایی، آموزشی و اقتصادی از فعالیت آنان پشتیبانی کنند.
آیا اسب کُرد ملایر ظرفیت حضور در بازارهای بیرونی و صادراتی را دارد؟**
اسب کُرد در سطح بین‌المللی نیز شناخته شده و مورد توجه پرورش‌دهندگان قرار دارد. در ملایر بخشی از مشتریان این نژاد را خریداران عراقی تشکیل می‌دهند که این موضوع نشان می‌دهد بازار این محصول محدود به مرزهای شهرستان یا حتی کشور نیست.
اما تبدیل این علاقه به یک فرصت اقتصادی پایدار، نیازمند برنامه‌ریزی است. بازار صادراتی بدون شناسنامه‌دار کردن اسب‌ها، ثبت اصالت، ضابطه‌مند شدن فرآیندهای فروش، رعایت الزامات قانونی و ایجاد ارتباط حرفه‌ای با خریداران خارجی، نمی‌تواند به شکل پایدار رشد کند.
اگر این موضوع به‌درستی مدیریت شود، پرورش اسب کُرد می‌تواند بخشی از ظرفیت اقتصادی منطقه باشد. البته نگاه ما نباید صرفاً فروش باشد؛ حفظ اصالت نژاد و جلوگیری از خروج بی‌برنامه ذخایر ارزشمند نیز اهمیت دارد. توسعه اقتصادی باید هم‌زمان با صیانت از سرمایه ژنتیکی کشور پیش برود.
توسعه باشگاه‌های سوارکاری چه ارتباطی با گردشگری شهرستان دارد؟
گردشگری امروز تنها محدود به بازدید از بناهای تاریخی یا طبیعت‌گردی نیست. گردشگری ورزشی و رویدادمحور در بسیاری از مناطق به یک فرصت اقتصادی تبدیل شده است. برگزاری همایش‌ها، جشنواره‌ها، مسابقات، تورهای سوارکاری و برنامه‌های معرفی نژادهای بومی می‌تواند مخاطبان متعددی را به یک منطقه جذب کند.
ملایر با برخورداری از ظرفیت‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی، می‌تواند در کنار معرفی جاذبه‌های موجود، از سوارکاری و اسب کُرد نیز به‌عنوان یک مزیت مکمل استفاده کند. برگزاری برنامه‌های تخصصی در این حوزه، ضمن ایجاد شور و نشاط، می‌تواند به معرفی شهرستان، افزایش حضور گردشگران و رونق کسب‌وکارهای محلی کمک کند.
البته چنین اقدامی نیازمند زیرساخت، برنامه‌ریزی، رعایت استانداردهای ایمنی و همکاری میان دستگاه‌های مختلف است. هیئت سوارکاری، اداره ورزش و جوانان، شهرداری، میراث فرهنگی، دامپزشکی و بخش خصوصی باید در یک مسیر مشترک حرکت کنند تا از این ظرفیت به شکل اصولی استفاده شود.
و به عنوان سوال آخر، مهم‌ترین مطالبه شما از مسئولان شهرستان و استان چیست؟
مطالبه ما حمایت عملی و نگاه توسعه‌محور است. ما انتظار نداریم همه مسائل یک‌شبه حل شود، اما انتظار داریم ظرفیت سوارکاری و پرورش اسب کُرد به رسمیت شناخته شود و برای آن برنامه وجود داشته باشد.
دستگاه‌های اجرایی می‌توانند در حوزه صدور مجوزها، واگذاری یا معرفی زمین مناسب، تأمین زیرساخت‌های اولیه، حمایت از آموزش، کمک به برگزاری رویدادها و تسهیل سرمایه‌گذاری نقش مؤثری داشته باشند. در کنار آن، لازم است یک نگاه مشترک میان نهادهای مرتبط شکل بگیرد تا فعالان این حوزه مجبور نباشند برای هر موضوعی مسیرهای طولانی و پراکنده اداری را طی کنند.
حمایت از باشگاه‌های سوارکاری، حمایت از یک گروه خاص نیست. این حمایت می‌تواند به نفع جوانان، ورزش شهرستان، اشتغال محلی، اقتصاد وابسته به پرورش اسب، گردشگری و حفاظت از نژادهای اصیل ایرانی باشد. ملایر ظرفیت تبدیل شدن به یکی از نقاط اثرگذار در این عرصه را دارد؛ مشروط بر آنکه این ظرفیت در حد حرف باقی نماند و به برنامه و اقدام اجرایی تبدیل شود.
سخنان نائب‌رئیس هیئت سوارکاری ملایر نشان می‌دهد مسئله توسعه باشگاه‌های سوارکاری، تنها یک مطالبه صنفی یا ورزشی نیست. این موضوع در نقطه تلاقی چند مسئله مهم شهرستان قرار دارد: حفاظت از ذخایر ژنتیکی، هدایت جوانان به فعالیت‌های سالم، ایجاد فرصت‌های شغلی، تقویت گردشگری ورزشی و فعال‌سازی ظرفیت‌های بخش خصوصی.
واقعیت این است که اسب کُرد، با همه ارزش ژنتیکی و فرهنگی خود، در صورت نبود برنامه حفاظتی و اقتصادی، در معرض آسیب قرار می‌گیرد. از سوی دیگر، باشگاه‌های سوارکاری نیز بدون حمایت زیرساختی و تسهیل امور اداری، نمی‌توانند نقش واقعی خود را در آموزش، پرورش و توسعه این رشته ایفا کنند.
اکنون پرسش اصلی این نیست که آیا ملایر ظرفیت توسعه سوارکاری را دارد یا نه؛ شواهد موجود نشان می‌دهد این ظرفیت وجود دارد. پرسش مهم‌تر آن است که آیا دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و نهادهای متولی می‌توانند با عبور از نگاه محدود و تفریحی، سوارکاری و پرورش اسب کُرد را به‌عنوان بخشی از مسیر توسعه پایدار شهرستان ببینند؟
پاسخ به این پرسش، می‌تواند آینده یک ورزش، یک صنعت محلی و بخشی از میراث زنده ایران را در ملایر رقم بزند.
اخبار دیگر را بینید
زائر امام حسین(ع)، میهمان امام رضا(ع) در موکب ملایری‌ها
جمع‌آوری ۴۸۰ انشعاب غیرمجاز برق در ملایر
