زنگ خطری که در همسایگی به صدا درآمد منطقه ویژه اقتصادی؛ فرصتی که ملایر نباید از دست بدهد

مناطق ویژه اقتصادی در ایران و جهان، از کارآمدترین ابزارهای جذب سرمایه‌گذاری، توسعه صنعتی، جهش صادراتی، اشتغال‌زایی و توانمندسازی زیرساخت‌های منطقه‌ای به شمار می‌روند. این مناطق با بهره‌مندی از امتیازاتی نظیر معافیت‌ها و تخفیف‌های گمرکی، تسهیل واردات ماشین‌آلات خط تولید، مشوق‌های مالیاتی و روان‌سازی فرآیندهای اداری و تجاری، مناسب‌ترین بستر را برای فعالیت بخش خصوصی فراهم کرده و همچون موتور محرک اقتصاد محلی عمل می‌کنند.
با چنین ظرفیت بی‌بدیلی، این پرسش اساسی مطرح می‌شود: چرا ملایر تاکنون نتوانسته است در ایجاد و پیگیری پروژه منطقه ویژه اقتصادی به جایگاه شایسته خود دست یابد؟
در شرایطی که شهرستان ملایر از پتانسیل‌های کم‌نظیر معدنی، صنعتی، کشاورزی، صنایع تبدیلی و به‌ویژه قطبیت در صنعت فروسیلیس برخوردار است، شواهد نشان می‌دهد در سال‌های گذشته پیگیری جدی، مستمر و اثرگذاری برای ایجاد منطقه ویژه اقتصادی در این کهن‌شهر انجام نگرفته است؛ امروز در شهرستان همجوار، بروجرد، شهرک صنعتی شماره ۲ رسماً به‌عنوان قطب فروسیلیس مطرح شده و فرآیند تبدیل آن به منطقه ویژه اقتصادی با جدیت در حال پیگیری است.
معاون اقتصادی استاندار لرستان اخیراً اعلام کرده است که ایجاد منطقه ویژه اقتصادی، با ارائه معافیت‌ها و بسته‌های تشویقی، رغبت سرمایه‌گذاران را دوچندان می‌کند؛ تا جایی که از پیشنهاد جذب دو طرح سرمایه‌گذاری در حوزه فروسیلیس با اعتباری بالغ بر یکهزار و ۵۰۰ میلیارد توماندر این منطقه خبر داده است. بی‌شک این رخداد، زنگ هشداری جدی برای مدیریت اقتصادی ملایر است.
اگر بروجرد بتواند با تکیه بر مزایای قانونی منطقه ویژه اقتصادی، سرمایه‌گذاری‌های تازه حوزه فروسیلیس را جذب کند، بخش عمده‌ای از زنجیره ارزش، صادرات، ارزش افزوده و گردش مالی این صنعت که خاستگاه آن ملایر بوده است، به سمت شهرستان همسایه سرریز خواهد شد.
مسئله صرفاً احداث یک کارخانه یا واگذاری زمین در شهرک صنعتی نیست؛ موضوع اصلی، مدیریت و مالکیت زنجیره ارزش و صادرات یک صنعت مادر است. اگر تولید خام در ملایر انجام شود اما مشوق‌های تجاری، سرمایه‌گذاری‌های توسعه‌ای و کریدور صادراتی در منطقه ویژه اقتصادی دیگری مستقر گردد، ملایر به‌مرور از کانون منافع اقتصادی این صنعت کنار گذاشته خواهد شد.
اگر قرار است ارزش افزوده، ارزآوری صادراتی و اشتغال پایدار صنعت فروسیلیس در بروجرد متمرکز شود، سهم ملایر از توسعه این صنعت چه خواهد بود؟ آیا دستگاه‌های متولی در ملایر نباید پیش از ورود رقبا، زیرساخت‌های حقوقی و مشوق‌های قانونی لازم را ایجاد نمایند؟
اگر منطقه ویژه اقتصادی پیشران توسعه است، چرا ملایر با این حجم از تولید صنعتی، ایجاد آن را در صدر اولویت‌های توسعه‌ای خود تاکنون قرار نداده است؟ حتی اگر تحقق این موضوع در ملایر با موانع قانونی یا جغرافیایی روبه‌رو بوده، چرا تاکنون بسته جایگزینی شامل مشوق‌های سرمایه‌گذاری، توسعه زیرساخت‌های گمرکی و ایجاد پایانه صادراتی اختصاصی تدوین نشده است؟
مسئله، نقد تلاش شهرستان‌های همجوار برای توسعه نیست؛ بلکه پرسش اساسی این است: چرا ملایر برای صیانت از مزیت‌های اقتصادی خود در سنوات گذشته با تمام توان مطالبه‌گری نکرده است؟
امروز دیگر صرف داشتن چند واحد تولیدی یا شهرک صنعتی مایه مباهات نیست؛ اقتصاد نوین بر محور تکمیل زنجیره معدن، فرآوری، صادرات و خدمات ارزش‌افزا می‌چرخد. بدون داشتن زیرساخت‌هایی نظیر منطقه ویژه، سهم ملایر تنها به استهلاک منابع و فشارهای زیست‌محیطی محدود شده و سود سرشار تجاری راهی دیگر مناطق خواهد شد.
اکنون زمان پاسخ‌گویی شفاف متولیان و مدیران شهرستانی، استانی و دستگاه‌های اقتصادی است. مردم و فعالان اقتصادی ملایر انتظار دارند پاسخ این پرسش‌ها روشن شود:
۱.نقشه راه ملایر برای ایجاد منطقه ویژه اقتصادی یا بهره‌گیری از ظرفیت‌های مشابه چیست؟
۲. برای جلوگیری از مهاجرت سرمایه‌ها و تثبیت زنجیره ارزش فروسیلیس در شهرستان چه اقدام عاجلی انجام گرفته است؟
۳.چرا بروجرد توانسته تا مرحله جذب سرمایه‌گذاری‌های چند هزار میلیاردی پیش برود، اما ملایر هنوز اندر خم یک کوچه است؟
به جای تماشای پیشرفت دیگران، باید از مسئولان ملایر پرسید: برای پایداری اقتصاد آینده این دیار چه کرده‌اید؟ اگر امروز زیرساخت‌های صادراتی و زنجیره ارزش صنایع بومی را تثبیت نکنیم، فردا برای اشتغال و معیشت نسل آینده ملایر چه چیزی باقی خواهد ماند؟