میراث هفت‌قرنه مانیزان، چرخ‌های توسعه، اشتغال و گردشگری ملایر را به حرکت درآورد
ملایرنگار: پاییزِ زرنشان ملایر بار دیگر جلوه‌گاه هم‌نشینی تاریخ، هنر، معیشت و فرهنگ مردمان دیاری شد که با عرق جبین، خاک خاره را به زمرد تاک و شهد گوارای دوشاب پیوند زده‌اند. هم‌زمان با پنجمین روز از هفته گردشگری و در آستانه فرارسیدن فصل هزاررنگ خزان، روستای هدف گردشگری «مانیزان» واقع در قلب دره تاریخی جوزان، فرش رنگارنگ تاکستان‌های کهن‌سالش را برای شانزدهمین سال پیاپی زیر پای ده‌ها هزار گردشگر و مسافر مشتاق از سراسر ایران اسلامی گشود. عطر شیرین و وسوسه‌انگیز شیره جوشان در دیگ‌های مسی، در تلفیق با هوای خنک و مه‌آلود پاییز و نوای موسیقی اصیل، روحی تازه در جان گردشگری رویدادمحور دمید.
این آیین هفتصدساله که از بطن تاریخ تمدن این خطه عبور کرده و نسل‌به‌نسل در شریان‌های حیاتی روستاهای ملایر جاری بوده است، اینک از مرزهای یک گردهمایی محلی فراتر رفته و به موتور محرک دیپلماسی گردشگری، رونق بازار صنایع‌دستی و محرک مستقیم اقتصاد روستایی تبدیل شده است. مانیزان امروز نماد پیوند میراث ملموس و ناملموس دیاری است که با نشان‌های جهانی خود، پرچم هویت و اقتدار فرهنگی جهانشهر ملایر را در عرصه‌های بین‌المللی به اهتزاز درآورده است.
در روز برگزاری این گردهمایی ملی، کوچه‌باغ‌های خشت‌وگلی و سنگ‌فرش‌های خاطره‌انگیز مانیزان با بوی اسپند دانه، عطر ناب چای آتشی، دیوارهای آب‌پاشی‌شده و استقبال پرشور و بااصالت اهالی، فضایی سرشار از نوستالژی، صفا و یکدلی آفرید.
دختران این خطه در پوشش البسه اصیل و محلی، با تَبَق‌های چوبین آکنده از خوشه‌های یاقوتی و عسگری، کاروانی از زیبایی و وفور نعمت را پیش چشم بازدیدکنندگان به تصویر کشیدند. در کنار نمایش مراحل مختلف پخت شیره انگور به روش سنتی، از مرحله لگدمال کردن خوشه‌ها، تصفیه آب انگور با «خاک سفید مخصوص» تا جوشاندن مداوم در دیگ‌های مسی و تهیه انواع دوشاب عسلی و سفید، ده‌ها غرفه فروشگاهی، رنگین‌کمانی از سوغات بی‌نظیر منطقه نظیر باسلوق، شانی، مویز، کشمش صادراتی، گردو، بادام دره جوزان، آش‌های سنتی، کلوچه‌ها و صنایع‌دستی بومی را عرضه کردند و زنجیره اقتصادی پایداری را میان تولیدکننده مستقیم و بازار مصرف رقم زدند.
این جشنواره در چارچوب بسته‌ای راهبردی و در امتداد فصل طلایی گردشگری ملایر و برگزاری بیش از ۳۰ رویداد متنوع شهری و روستایی اجرا شد؛ گامی استوار که نه‌تنها به ماندگاری خاطرات مسافران کمک کرد، بلکه نقشی ماندگار از امنیت فرهنگی و جاذبه‌های بی‌بدیل نگین گردشگری غرب کشور را در اذهان عمومی تثبیت نمود.
فرماندار ویژه شهرستان ملایر در آیین رسمی شانزدهمین جشنواره ملی شیره‌پزی مانیزان، با تأکید بر ابعاد جامعه‌شناختی و اقتصادی این آیین اظهار کرد: انگور در جغرافیای ملایر هرگز در چارچوب محدود یک محصول کشاورزی خلاصه نمی‌شود؛ این محصول شریان حیاتی، شناسنامه هویتی، شاکله فرهنگ عمومی و بنیان سبک زندگی و اقتصاد معیشتی دیار ماست.
سعید کتابی با تبیین کارکردهای مدرن توریسم روستایی تصریح کرد: ظرفیت‌های استثنایی و ارزش‌افزوده بالای این محصول می‌تواند نقشی محوری در گسترش اشتغال جوانان، جذب سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و ایجاد تحول در حوزه اقتصاد محلی ایفا نماید.
وی حضور گسترده و پرشمار گردشگران از تمامی استان‌های دور و نزدیک در مانیزان را یادآور شد و ابراز داشت: این حضور گشترده گردشگران و مهمانان در این دیار سرسبز گواه قاطعی است بر اینکه ملایر جایگاه بلامنازع خود را در نقشه گردشگری رویدادمحور تثبیت کرده است.
کتابی هفته گردشگری را فرصتی بی‌نظیر برای گرد هم آوردن توانمندی‌ها و بازنمایی ثروت‌های فرهنگی و طبیعی برشمرد و یادآور شد: مردمان صبور، اصیل و پرتلاش ملایر با عرق جبین از دل خاک، ثمره‌ای زرین به بار می‌آورند که بنیان معیشتی شهر را تشکیل می‌دهد، شیره انگور به عنوان یک گنجینه تغذیه‌ای و میراث اصیل غذایی، ظرفیتی کم‌نظیر برای نشان‌سازی غذایی کشور است و وظیفه داریم از اعتبار جهانی انگور ملایر در جهت جذب گردشگر، احداث اقامتگاه‌های بوم‌گردی و رونق بازار فروش فرآورده‌ها حداکثر بهره‌برداری مدیریتی را داشته باشیم.
کتابی با استناد به آمارهای تولیدی ملایر افزود: این شهرستان با برخورداری از بیش از ۱۳ هزار هکتار باغ بارور انگور و استحصال سالانه افزون بر ۳۰۰ هزار تن محصول درجه‌یک، نگین تولید انگور ایران است؛ بخش عمده‌ای از این محصول از طریق صنایع تبدیلی، کارگاه‌های سنتی و مکانیزه به شیره، کشمش صادراتی و مشتقات باارزش بدل می‌شود؛ دهقانان و باغداران شریفی که کام ایران را با محصولات شیرین خود گوارا می‌کنند، شایسته دریافت بیشترین حمایت‌های زیرساختی، تسهیلاتی و بیمه‌ای هستند.
سرپرست اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان همدان نیز در این همایش، روند رو به رشد گردشگری در ملایر را بی‌نظیر خواند و گفت: ملایر امروز پدیده‌ای ممتاز و الهام‌بخش در حوزه گردشگری ملی است؛ شهرستانی که با اتکا به دو نشان معتبر جهانی، گنجینه‌های عظیم میراث ناملموس، صنایع‌دستی پرآوازه و تداوم هوشمندانه در برگزاری رویدادها، توانسته به قطب فعال گردشگری و مقصدی جذاب برای مسافران تبدیل گردد.
محمدرضا اکبری شلوغی کم‌سابقه راه‌ها، اقامتگاه‌ها و محوطه باستانی مانیزان را برگ برنده توسعه گردشگری منطقه دانست و بیان داشت: از تمامی مسافران فرهیخته دعوت می‌کنم که سفیران فرهنگی ما باشند و پس از بازگشت به زادگاه خود، ظرفیت‌های تاریخی، آرامش، امنیت، پاکیزگی و مهربانی مردمان این سامان را بازگو کنند.
وی با تمجید از وحدت رویه و هم‌افزایی بی‌بدیل مدیران ارشد، دستگاه‌های قضایی، اجرایی، امنیتی و نمایندگان مجلس در حمایت از میراث‌فرهنگی اظهار کرد: برگزاری نزدیک به ۴۰ جشنواره هدفمند طی کمتر از یک ماه در گستره شهرستان ملایر، دستاوردی فوق‌العاده و نشانه تخصص بالای مدیران در عرصه رویدادسازی است. کمتر نقطه‌ای در کشور توانسته چنین پویایی بی‌وقفه‌ای خلق کند و این روند امیدبخش، قطعاً روزهای درخشان‌تری را برای اقتصاد، رونق هتل‌داری و صنایع‌دستی استان همدان رقم خواهد زد.
اکبری تأکید کرد: هدف نهایی از طراحی رویدادهای فصلی همچون شیره‌پزی مانیزان، خروج صنعت گردشگری از فاز انفعال، رونق‌بخشی به شبکه بوم‌گردی و توزیع عادلانه ثروت در دورافتاده‌ترین کانون‌های روستایی است؛ سیاستی که امروز در مانیزان به واقعیتی عینی تبدیل شده است.
نماینده مردم ملایر در مجلس شورای اسلامی نیز با تبیین اهمیت ژئوپلیتیک و جایگاه جهانی دره جوزان تصریح کرد: ملایر امروز با تکیه بر اصالت مردمی و همگرایی نهادها، جایگاهی والا در حوزه گردشگری کشاورزی به دست آورده است. ثبت جهانی منظر تاریخی، بومی و کشاورزی تاکستان‌های انگور دره جوزان ملایر در سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) به عنوان نظام میراث کشاورزی مهم جهانی (GIAHS)، نام پرآوازه ملایر را تا قلب اروپا و محافل علمی بین‌المللی ارتقا بخشید و هویت تاریخی این دیار را سندی رسمی کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین احد آزادی‌خواه توجه به اقتصاد دانش‌بنیان در کشاورزی را یک ضرورت گریزناپذیر دانست و خاطرنشان کرد: امروز مهم‌ترین نیاز باغداران و تولیدکنندگان سنتی، نفوذ دانش ترویجی، بهره‌گیری از علوم نوین زراعی، شیوه‌های مدرن آبیاری کم‌آب‌بر و شیوه‌های مکانیزه فرآوری و بسته‌بندی است و تنها از رهگذر ارتقای دانش فنی است که می‌توان درآمد سرانه دهقانان را افزایش داد، چالش‌های طاقت‌فرسای واسطه‌گری را حل کرد و محصول را با بالاترین استانداردهای جهانی به مقاصد بین‌المللی صادر نمود.
مشاور رئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره به تنگناهای حوزه قیمت‌گذاری انگور، سبزه و فرآورده‌های جانبی گفت: مسئله زنجیره تأمین، ارزش‌افزوده و تثبیت قیمت منصفانه در بازار کشاورزی، نیازمند تصمیم‌گیری‌های شجاعانه، تشکیل تعاونی‌های قدرتمند روستایی و هم‌نوایی کامل دستگاه‌های سیاست‌گذار است تا دیگر رنج اصلی بر دوش باغدار و سود سرشار در جیب دلالان نباشد.
آزادی‌خواه در بخش دیگری از سخنانش، نشاط اجتماعی برخاسته از این رویداد را حیاتی ارزیابی کرد و افزود: رویدادهای بومی پس از ماه‌ها کار خستگی‌ناپذیر روی زمین، کارکردی دوگانه دارند؛ از سویی همدلی، انسجام اجتماعی و هم‌افزایی عمومی را تحکیم می‌کنند و از سوی دیگر، بستری استوار برای رونق گردشگری می‌آفرینند. تاریخ، طبیعت، تاکستان‌ها و بوم‌گردی ملایر واجد ظرفیت‌های بی‌شماری است که در صورت برنامه‌ریزی جامع، می‌تواند به بزرگ‌ترین منبع درآمدی غیرنفتی استان بدل شود.
دیگر نماینده مردم ملایر در مجلس شورای اسلامی نیز با تأکید بر لزوم نتیجه‌گرایی در برنامه‌های فرهنگی و توریستی گفت: هر حرکت، همایش و جشنواره‌ای هنگامی ارزش ذاتی پیدا می‌کند که خیر کثیر، برکت عینی و بازدهی عملی آن مستقیماً در سفره، معیشت و کیفیت زندگی ساکنان محلی و مردم روستا نمایان گردد.
دکتر احمد آریایی‌نژاد نقش‌آفرینی فعال مردم در این گردهمایی را ستود و اظهار کرد: جشنواره ملی شیره‌پزی مانیزان فرصتی ممتاز است تا ظرفیت‌های ژرف بومی شناسایی و برای جوانان منطقه فرصت‌های کارآفرینی خلق شود.
وی افزود: نباید به پایان جشنواره به چشم پایان یک برنامه نگاه کرد؛ بلکه باید از فردای اختتامیه، مطالبات زیرساختی روستاها از جمله راه‌های مواصلاتی، خدمات رفاهی گردشگران و زنجیره پشتیبانی از تولیدات باغی پیگیری شود تا ثمره آن به عنوان خدمتی ماندگار برای نسل‌های آینده ثبت گردد.
شانزدهمین جشنواره ملی شیره‌پزی سنتی ملایر پس از برگزاری مسابقه تخصصی پخت سنتی، بررسی غلظت، شفافیت، رنگ و طعم اصیل شیره‌های طبخ‌شده توسط داوران محلی و کارشناسان صنایع غذایی، با معرفی و تجلیل از پزندگان و باغداران برتر، تولیدکنندگان پیشگام صنایع‌دستی و فعالان خستگی‌ناپذیر گردشگری بومی در میان هلهله و استقبال تماشایی مردم به کار خود پایان داد.
پرونده شانزدهمین جشنواره در حالی بسته شد که دره جوزان و روستای مانیزان پیامی روشن به عرصه ملی مخابره کردند: ملایر با اتکا به ریشه‌های اصیل تاریخ، مردمانی سخت‌کوش، نگاه توسعه‌گرا و نشان‌های جهانی خود، مسیری نوین و بازگشت‌ناپذیر را به سوی رونق همه‌جانبه، تولید ثروت پایدار و اعتلای نام ایران گشوده است.
اخبار دیگر را بینید
