انحصار درمان قلب در ملایر شکسته شد
ملایرنگار: سال‌های متمادی بود که مردم دیار ملایر چشم‌انتظار راه‌اندازی بخش تخصصی قلب و آنژیوگرافی در بیمارستان امام حسین(ع) بودند؛ آرزویی دیرینه که سرانجام به لطف و کرامت پروردگار و با پیگیری‌های شبانه‌روزی مسئولان شهرستان و استان جامه عمل پوشید. هفته گذشته، در پی هماهنگی‌های مدیر روابط عمومی شبکه بهداشت و درمان ملایر، فرصتی فراهم شد تا از نزدیک نظاره‌گر هنرنمایی دستان شفابخش کادر درمان و عملکرد درخشان بخش قلب بیمارستان امام حسین(ع) این جهان‌شهر باشیم.
با ورود به بخش آنژیوگرافی، نخست بیماری به چشم می‌خورد که مراحل آماده‌سازی را توسط کادر مجرب بخش پشت سر می‌گذاشت و برای انجام عمل راهی اتاق آنژیو می‌شد. در آن‌سو، بیماری دیگر که دقایقی پیش با موفقیت عمل آنژیوگرافی را پشت سر گذاشته بود، با لبخندی سرشار از رضایت بر لبان از اتاق خارج شد؛ بیماری که مدام در حال دعای خیر برای مدیران و مسئولانی بود که با وجود تمامی موانع و مشکلات، شرایط ورود این تجهیزات حیاتی را به ملایر هموار کردند.
وقتی از او پرسیدیم که چرا دعا می‌کند در حالی که فراهم کردن این امکانات وظیفه مسئولان است، با ابراز خرسندی عمیق گفت: ارزش حیاتی این اقدام بزرگ را تنها کسانی مانند ما درک می‌کنند؛ اقدامی که با تعرفه دولتی و هزینه‌ای اندک جان بیماران قلبی را نجات می‌دهد. تا پیش از استقرار این دستگاه در بیمارستان ملایر، ناچار بودیم برای یک آنژیوگرافی به شهرهای اطراف برویم؛ موضوعی که جدا از خطر از دست رفتن زمان طلایی درمان، هزینه‌های رفت‌وآمد و اقامت در سایر شهرها را به‌شدت سرسام‌آور می‌کرد.
امروز صدای مانیتورهای قلبی در بخش آنژیوگرافی این مرکز، دیگر نویدبخش یک سفر پرمخاطره به مرکز استان نیست؛ بلکه طنین تپش‌های توسعه در قلب ملایر است. سال‌ها در ادبیات مدیریتی کشور از “تمرکززدایی” سخن به میان می‌آمد، اما رویدادی که اکنون در ملایر رقم می‌خورد، گذر واقعی از شعار به یک دستاورد بالینی است؛ خلق زنجیره‌ای کامل از خدمات درمانی قلب که نه‌تنها بار مراجعات درمانی به همدان، تهران و ارومیه را مهار کرده، بلکه شاخص‌های سلامت را در سطح یک شهرستان ارتقا بخشیده است.
تا پیش از این تحول، منطقی نانوشته در نظام سلامت حکم‌فرما بود که بر اساس آن تمامی خدمات تخصصی و اقدامات دولتی باید در مرکز استان متمرکز بماند. اما این پارادایم با همت عالی کادر درمان، نیک‌اندیشی خیرین سلامت و پیگیری مستمر مسئولان و نمایندگان شهرستان در هم شکست.
راه‌اندازی بخش آنژیوگرافی و برنامه‌ریزی هدفمند برای استقرار دستگاه “اسکن هسته‌ای قلب” گام پایانی برای تکمیل زنجیره تشخیصی و درمانی منطقه به شمار می‌رود. این دستاوردها در شرایطی در ملایر استقرار یافته است که حتی بسیاری از شهرهای همجوار همچنان از نبود چنین امکاناتی در رنج هستند. به تعبیر دقیق کادر درمان، این نخستین‌بار است که “پیشرفته‌ترین خدمات دولتی” به‌جای مرکز استان، مستقیماً در یک شهرستان به بار می‌نشیند؛ رویکردی که تمرکززدایی در نظام سلامت را به معنای واقعی کلمه محقق ساخته است.
نقطه عطف این جهش بزرگ، ورود به حوزه فوق‌تخصصی تعبیه “باتری‌های قلبی” است؛ اقدامی کم‌نظیر در سطح استان برای یک شهرستان که روایت بیماران عمق اثرگذاری آن را بازگو می‌کند. بیماری که بیش از دو سال در صف انتظار دریافت این خدمت در کلان‌شهرها قرار داشت، سرانجام در همین بیمارستان و به دستان متخصصان بومی درمان شد. “باتری‌های قلبی” که از طریق مسیر عروقی و با بی‌حسی و جراحی موضعی تعبیه می‌شود، برای مبتلایان به ایست قلبی یا افت شدید ضربان، حکم تولدی دوباره را دارد؛ خدمتی حیاتی که پیش‌تر در انحصار مراکز استان‌ها و کلان‌شهرها قرار داشت.
در حوزه تخصص قلب، زمان دسترسی به درمان موسوم به زمان طلایی، مرز میان مرگ و زندگی است و کوچک‌ترین تأخیر، خسارت‌های جبران‌ناپذیری در پی دارد. راه‌اندازی این بخش در ملایر فاصله رسیدن به درمان را به حداقل ممکن رسانده است، با این وجود، حفظ و صیانت از این دستاورد ارزشمند در گرو “تداوم پایدار خدمات” است؛ چراکه امروز آنچه بخش آنژیوگرافی را تهدید می‌کند، کمبود دانش تخصصی نیست، بلکه دشواری‌ها در مسیر تأمین اقلام و ملزومات مصرفی است.
بررسی میدانی نشان می‌دهد علیرغم برپایی زیرساخت‌های فنی، چالش اصلی در حوزه اقلام مصرفی نظیر “استنت‌های قلبی” (فنر) و “بالون‌ها” نمایان است. این ملزومات به‌دلیل وابستگی به واردات، نوسانات ارزی و موانع زنجیره تأمین به گلوگاهی جدی تبدیل شده‌اند. در گفت‌وگو با کادر درمان این مرکز نیز مشخص شد با وجود آماده‌سازی زیرساخت‌های کم‌نظیر، تداوم خدمت‌رسانی شایسته به مردم منطقه نیازمند حمایت‌های پیوسته دولتی و همراهی خیرین نیکوکار است.
اولین مخاطره پیش‌روی این بخش، احتمال گسست در زنجیره پیوسته درمان است؛ چراکه درمان موفق در آنژیوگرافی نیازمند دسترسی آنی به انواع سایزهای استنت و بالون در لحظه عمل است. فقدان این تجهیزات موجب می‌شود بیماری که پروسه درمانش باید در یک جلسه خاتمه یابد، ناچار به دو مرحله مراجعه (یک نوبت برای تشخیص و نوبت بعد برای درمان) شود؛ امری که به معنای تحمیل هزینه مضاعف، استهلاک جسمی و روحی بیمار و اشغال کاذب تخت‌های بستری است؛ چالش دوم نیز ناشی از فشارهای تحریمی و پیچیدگی‌های ارزی در خرید و تأمین این اقلام تخصصی است که حل آن از عهده توان عملیاتی بیمارستان خارج بوده و عزمی استانی و ملی را برای تزریق اعتبارات مداوم و توزیع اولویت‌دار می‌طلبد.
آنچه امروز در ملایر پایه‌ریزی شده، یک سرمایه ماندگار ملی است. حرکت ملایر برای تبدیل‌شدن به قطب درمان جنوب استان، مستلزم عبور هوشمندانه از فاز “تجهیزات اولیه” و ورود به فاز “تأمین پایدار اقلام مصرفی” است. مدیران نظام سلامت باید در نظر داشته باشند که نجات جان بیماران تنها با استقرار دستگاه آنژیوگرافی محقق نمی‌شود، بلکه باید اطمینان حاصل کرد هیچ بیماری در ثانیه‌های سرنوشت‌ساز زمان طلایی درمان، به دلیل نبود یک فنر یا بالون، از اتاق عمل بی‌نتیجه بازنمی‌گردد.
در این بازدید مهم که با حضور مدیر شبکه بهداشت و درمان ملایر و رئیس بیمارستان امام حسین(ع) برگزار شد، فرماندار ویژه شهرستان اظهار داشت: راه‌اندازی مرکز تخصصی آنژیوگرافی بیمارستان امام حسین(ع) ملایر، گامی بسیار بلند در مسیر تبدیل این شهرستان به قطب درمان قلب در غرب کشور است و باید ارزش این رخداد ارزشمند را به‌خوبی دانست.
سعید کتابی با اشاره به اینکه تحقق این مطالبه دیرینه، مسیر توسعه همه‌جانبه این مرکز درمانی را هموار ساخته است، افزود: بهره‌برداری از این بخش با همگرایی مسئولان درمانی استان و شهرستان و مشارکت خیرین سلامت، حرکتی کم‌نظیر در جهت ارتقای زیرساخت‌های بهداشتی و درمانی ملایر به شمار می‌رود.
وی تصریح کرد: خوشبختانه در سایه اهتمام مسئولان و خیرین عزیز، این مرکز آنژیوگرافی به‌عنوان تنها مرکز در سطح استان راه‌اندازی شده است که افزون بر پوشش کامل مردم شریف ملایر، به ساکنان استان‌های همجوار از جمله مرکزی، لرستان و شهرستان‌های جنوبی استان همدان نیز خدمات‌رسانی درمانی ارائه می‌دهد.
فرماندار ویژه ملایر با تأکید بر حساسیت دسترسی سریع به خدمات اورژانس قلب و عروق خاطرنشان کرد: این مرکز با صرفه‌جویی محسوس در هزینه‌های مردمی، مدیریت زمان و تسریع در دسترسی به درمان‌های اورژانسی، نقشی حیاتی در نجات جان بیماران ایفا می‌کند؛ به‌گونه‌ای که هم‌اکنون در چندین روز از هر هفته، عمل‌های آنژیوگرافی، تعبیه استنت و درمان‌های تخصصی بیماران قلبی با موفقیت در ملایر در حال اجراست.
کتابی در پایان، تکمیل زنجیره تخصصی خدمات قلب را راهبرد اصلی شهرستان برشمرد و تأکید کرد: راه‌اندازی بخش اسکن هسته‌ای قلب با هدف تکمیل این زنجیره تشخیصی در دستور کار فوری قرار دارد و در افق بلندمدت نیز پیگیر استقرار بخش جراحی قلب هستیم تا جایگاه ملایر به‌عنوان قطب ممتاز درمانی بیماران قلبی در سطح استان و به‌ویژه منطقه غرب کشور تثبیت شود.
